Komitety Naukowe i Problemowe działające przy Wydziale I – Nauk Humanistycznych i Społecznych Polskiej Akademii Nauk, dostrzegając zagrożenie, jakie dla niezależności polskiej nauki i dalszego istnienia Polskiej Akademii Nauk stwarza zapowiedź powołania Narodowego Programu Kopernikańskiego (NPK):

 

1. Wyrażają zdecydowany sprzeciw wobec idei powołania NPK w kształcie proponowanym w projekcie ustawy. Jest to projekt niedopracowany, niewskazujący źródeł finansowania nowej instytucji, jaką ma być Międzynarodowa Akademia Kopernikańska. Nauka w Polsce nie cierpi na niedobór form organizacyjnych, jest natomiast systemowo niedofinansowana. Pojawienie się nowej struktury organizacyjnej bez istotnego wzrostu nakładów nie rozwiąże problemów polskiej nauki. Zwiększy natomiast koszty administracyjne funkcjonowania nauki jako całości, przy czym należy się spodziewać, że nowa instytucja będzie preferowana w podziale środków kosztem już istniejących instytucji naukowych. Tym samym oznacza to co najmniej pauperyzację PAN, a w istocie jej stopniową  marginalizację, prowadzącą do likwidacji.

 

2. Uważają, że ambitnych celów NPK wyrażonych w preambule projektu, wprowadzającej go ustawy, nie da się zrealizować w drodze przyjęcia aktu prawnego. Tworzenie kultury akademickiej wymaga dekad spokojnej pracy organizacyjnej i badawczej, którym musi towarzyszyć niezbędny stopień decentralizacji, rozumianej jako autonomia jednostek ludzkich i organizacyjnych. Projekt NPK, opierający się na modelu centralistycznym i dominującym wpływie polityków na funkcjonowanie Akademii, stanowi tego absolutne zaprzeczenie.

 

3. Podkreślają, że podstawą funkcjonowania jednostek naukowych w Polsce jest zasada autonomii, wynikająca wprost z art. 70 ust. 5 Konstytucji RP. Zakłada ona samorządną podmiotowość środowiska naukowego, wolnego od wpływów polityków. Projekt ustawy o NPK osłabia kontrolę środowiskową, wprowadzając prymat woli politycznej w zakresie obsady personalnej nowej Akademii.  Jest to kontynuacja strategii pozbywania się przez obecne władze polityczne niezależnych instytucji. Stanowi działanie klasycznie nomenklaturowe, uprzednio zaprezentowane przy próbie upartyjnienia sądów i mediów. W sposób oczywisty i nieunikniony prowadzi do osłabienia polskiej nauki i obniżenia jej prestiżu.

 

4. Protestują przeciwko sposobowi przygotowywania projektu ustawy o NPK, bez jakichkolwiek konsultacji ze środowiskiem naukowym. Regulacje prawne dotyczące nauki i szkolnictwa wyższego powinny być przyjmowane w dialogu z najbardziej nimi zainteresowanym środowiskiem naukowym („nic o nas bez nas”). Jest to niezbędne dla środowiskowej  legitymizacji przyjmowanych rozwiązań, której ewidentnie brakuje projektowi ustawy o NPK. Forma działania Ministerstwa Edukacji i Nauki jest nie do zaakceptowania, stanowiąc rażący przykład nagannych praktyk legislacyjnych.

 

5. Wyrażają solidarność ze stanowiskiem Prezesa PAN, prof. dr hab. Jerzego Duszyńskiego, zawartym w jego liście do członków społeczności PAN z  6 kwietnia 2021 r. i deklarują pełne poparcie dla jego działań zmierzających do zachowania niezależności i integralności Polskiej Akademii Nauk.

 

6. Wzywają Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, by w razie skierowania obecnego projektu ustawy o NPK do prac legislacyjnych w parlamencie, został on odrzucony w pierwszym czytaniu.

 

Komitety działające przy Wydziale I PAN:

 

Komitet Nauk Prawnych PAN

Komitet Nauk Organizacji i Zarządzania PAN

Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN

Komitet Nauk o Sztuce PAN

Komitet Nauk Demograficznych PAN

Komitet Nauk Etnologicznych PAN

Komitet Nauk Filozoficznych PAN

Komitet Słowianoznawstwa PAN

Komitet Nauk o Kulturze PAN 

Komitet Nauk Historycznych PAN

Komitet Nauk Politycznych PAN 

Komitet Etyki w Nauce PAN

Komitet Statystyki i Ekonometrii PAN

Komitet Socjologii PAN

Komitet Nauk o Pracy i Polityce Społecznej PAN

Komitet Psychologii  PAN

Komitet Nauk o Kulturze Antycznej PAN 

Komitet Nauk o Literaturze PAN 

Komitet Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach PAN

Komitet Badań nad Migracjami PAN

Komitet Nauk Pedagogicznych PAN

Komitet Naukoznawstwa  PAN

Komitet Językoznawstwa PAN

Komitet Nauk Orientalistycznych PAN

Komitet Nauk Ekonomicznych  PAN

 

Pod uchwałą podpisuje się także:

Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN

 

W związku z zapowiadanymi przez Ministra Edukacji Narodowej i Nauki zmianami w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz rozporządzeń z tą ustawą związanych Komitet Nauk o Sztuce PAN zwraca uwagę, że komitety naukowe Polskiej Akademii Nauk są pochodzącymi z wyborów reprezentantami środowisk naukowych, powołanymi między innymi do konsultowania aktów prawnych dotyczących nauki i szkolnictwa wyższego. Apelujemy zatem o włączenie komitetów do procesu opiniowania zapowiadanych zmian w ustawie oraz rozporządzeń z tą ustawą związanych, w tym zmian w zasadach ewaluacji i punktacji czasopism oraz wydawnictw naukowych.

 

Komitet Nauk o Sztuce PAN wyraża głęboki niepokój zapowiedziami represjonowania studentów i naukowców za wyznawane poglądy oraz uzależniania od nich wysokości przyznawanych środków na badania naukowe. Tego typu stwierdzenia, zwłaszcza jeśli płyną z ust Ministra Edukacji Narodowej i Nauki, naruszają zasady wolności nauki i swobody wypowiedzi, gwarantowane przez Konstytucję RP, oraz autonomię uczelni.