W opinii członków Komitetu Nauk o Sztuce Polskiej Akademii Nauk nie ma potrzeby wprowadzania dodatkowych punktów do ustawy, ponieważ ochrona wolności w uczelniach państwowych jest zapisana w preambule oraz artykule 3, punkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym czytamy, że „podstawą systemu szkolnictwa wyższego i nauki jest wolność nauczania, twórczości artystycznej, badań naukowych i ogłaszania ich wyników oraz autonomia uczelni”. Podstawowe gwarancje dotyczące zakazu dyskryminacji oraz swobody wyrażania poglądów znalazły odzwierciedlenie w zapisach Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (artykuły 32, 53, 54) oraz w statutach polskich uniwersytetów, które działają w myśl zasady wolności badań naukowych i nauczania. Jedyne zagrożenie dla wspomnianych wolności może płynąć ze strony organów zewnętrznych, które naruszają autonomię uczelni, gwarantowaną przez Konstytucję (art. 70). Zagrożenie to pojawia się wraz z dodaniem do ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nowego artykułu 284a (ust. 5, p. 1), na mocy którego powołuje się ministerialną komisję dyscyplinarną, mającą rozstrzygać o wdrożeniu procedury wyjaśniającej na uniwersytecie, co sprawia, że instytucja publiczna traci sprawczość w kwestiach dotyczących jej pracowników na rzecz organów władzy państwowej.  

Wątpliwości budzi również pomysł wprowadzenia do ustawy (artykuły 23, 275, 284) niejasnego pojęcia „światopogląd”. Jak pisał o. Józef Maria Bocheński, światopogląd oznacza system osobistych przekonań, „wraz z uczuciową postawą zajętą w stosunku do nich przez człowieka”, wyróżnia się apodyktyczną pewnością i brakiem wątpliwości co do słuszności wyrażanych sądów. Światopogląd zawiera wyznawane przez nas normy moralne i nie jest związany z poglądami naukowymi, choć każdy uczony występuje w podwójnej roli: „jako człowiek posiadający światopogląd i jako naukowiec, który na temat światopoglądu powinien w zasadzie milczeć” (Jan Woleński). Projektowane poprawki do ustawy prowadzą do błędnego utożsamienia swobody prowadzenia badań naukowych oraz upowszechniania ich wyników z szeroko pojętą wolnością słowa. Uczelnia świecka nie powinna służyć propagowaniu wyznawanego światopoglądu, manifestowaniu przekonań religijnych ani teorii pozbawionych umocowania w nauce, do czego wydają się zachęcać nowe przepisy.

 

 

 

Komitety Naukowe i Problemowe działające przy Wydziale I – Nauk Humanistycznych i Społecznych Polskiej Akademii Nauk, dostrzegając zagrożenie, jakie dla niezależności polskiej nauki i dalszego istnienia Polskiej Akademii Nauk stwarza zapowiedź powołania Narodowego Programu Kopernikańskiego (NPK):

 

1. Wyrażają zdecydowany sprzeciw wobec idei powołania NPK w kształcie proponowanym w projekcie ustawy. Jest to projekt niedopracowany, niewskazujący źródeł finansowania nowej instytucji, jaką ma być Międzynarodowa Akademia Kopernikańska. Nauka w Polsce nie cierpi na niedobór form organizacyjnych, jest natomiast systemowo niedofinansowana. Pojawienie się nowej struktury organizacyjnej bez istotnego wzrostu nakładów nie rozwiąże problemów polskiej nauki. Zwiększy natomiast koszty administracyjne funkcjonowania nauki jako całości, przy czym należy się spodziewać, że nowa instytucja będzie preferowana w podziale środków kosztem już istniejących instytucji naukowych. Tym samym oznacza to co najmniej pauperyzację PAN, a w istocie jej stopniową  marginalizację, prowadzącą do likwidacji.

 

2. Uważają, że ambitnych celów NPK wyrażonych w preambule projektu, wprowadzającej go ustawy, nie da się zrealizować w drodze przyjęcia aktu prawnego. Tworzenie kultury akademickiej wymaga dekad spokojnej pracy organizacyjnej i badawczej, którym musi towarzyszyć niezbędny stopień decentralizacji, rozumianej jako autonomia jednostek ludzkich i organizacyjnych. Projekt NPK, opierający się na modelu centralistycznym i dominującym wpływie polityków na funkcjonowanie Akademii, stanowi tego absolutne zaprzeczenie.

 

3. Podkreślają, że podstawą funkcjonowania jednostek naukowych w Polsce jest zasada autonomii, wynikająca wprost z art. 70 ust. 5 Konstytucji RP. Zakłada ona samorządną podmiotowość środowiska naukowego, wolnego od wpływów polityków. Projekt ustawy o NPK osłabia kontrolę środowiskową, wprowadzając prymat woli politycznej w zakresie obsady personalnej nowej Akademii.  Jest to kontynuacja strategii pozbywania się przez obecne władze polityczne niezależnych instytucji. Stanowi działanie klasycznie nomenklaturowe, uprzednio zaprezentowane przy próbie upartyjnienia sądów i mediów. W sposób oczywisty i nieunikniony prowadzi do osłabienia polskiej nauki i obniżenia jej prestiżu.

 

4. Protestują przeciwko sposobowi przygotowywania projektu ustawy o NPK, bez jakichkolwiek konsultacji ze środowiskiem naukowym. Regulacje prawne dotyczące nauki i szkolnictwa wyższego powinny być przyjmowane w dialogu z najbardziej nimi zainteresowanym środowiskiem naukowym („nic o nas bez nas”). Jest to niezbędne dla środowiskowej  legitymizacji przyjmowanych rozwiązań, której ewidentnie brakuje projektowi ustawy o NPK. Forma działania Ministerstwa Edukacji i Nauki jest nie do zaakceptowania, stanowiąc rażący przykład nagannych praktyk legislacyjnych.

 

5. Wyrażają solidarność ze stanowiskiem Prezesa PAN, prof. dr hab. Jerzego Duszyńskiego, zawartym w jego liście do członków społeczności PAN z  6 kwietnia 2021 r. i deklarują pełne poparcie dla jego działań zmierzających do zachowania niezależności i integralności Polskiej Akademii Nauk.

 

6. Wzywają Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, by w razie skierowania obecnego projektu ustawy o NPK do prac legislacyjnych w parlamencie, został on odrzucony w pierwszym czytaniu.

 

 

Komitety działające przy Wydziale I PAN:

Komitet Nauk Prawnych PAN

Komitet Nauk Organizacji i Zarządzania PAN

Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN

Komitet Nauk o Sztuce PAN

Komitet Nauk Demograficznych PAN

Komitet Nauk Etnologicznych PAN

Komitet Nauk Filozoficznych PAN

Komitet Słowianoznawstwa PAN

Komitet Nauk o Kulturze PAN 

Komitet Nauk Historycznych PAN

Komitet Nauk Politycznych PAN 

Komitet Etyki w Nauce PAN

Komitet Statystyki i Ekonometrii PAN

Komitet Socjologii PAN

Komitet Nauk o Pracy i Polityce Społecznej PAN

Komitet Psychologii  PAN

Komitet Nauk o Kulturze Antycznej PAN 

Komitet Nauk o Literaturze PAN 

Komitet Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach PAN

Komitet Badań nad Migracjami PAN

Komitet Nauk Pedagogicznych PAN

Komitet Naukoznawstwa  PAN

Komitet Językoznawstwa PAN

Komitet Nauk Orientalistycznych PAN

Komitet Nauk Ekonomicznych  PAN

Pod uchwałą podpisuje się także:

Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN

Komitet Nauk o Sztuce PAN w dniu 4 marca 2021 roku przyjął w trybie głosowania elektronicznego (za: 37, przeciw: 0, wstrzymujących: 0)

„Stanowisko w sprawie zmian wprowadzonych przez Ministra Edukacji i Nauki w wykazie czasopism naukowych”.

Stanowisko Komitetu Nauk o Sztuce Polskiej Akademii Nauk

w sprawie zmian wprowadzonych przez Ministra Edukacji i Nauki

w wykazie czasopism naukowych

 

Komitet Nauk o Sztuce PAN wyraża zdecydowany sprzeciw wobec zmian w wykazie czasopism naukowych oraz wobec trybu ich wprowadzenia przez Ministra Edukacji i Nauki w lutym bieżącego roku.

Tryb ów narusza zasady sporządzania takich list określone w Rozporządzeniu MNiSW z dnia 7 listopada 2018, zgodnie z którym podstawą decyzji o punktowaniu czasopisma ma być jego ocena dokonana przez zespół ekspertów i Komisję Ewaluacji Nauki według ściśle określonych kryteriów oraz wskaźników zasięgu, rangi i wpływu na rozwój dyscyplin naukowych. Komunikat KEN potwierdza, że 14 stycznia 2021 Komisja podjęła prawomocną uchwałę w sprawie rekomendowanych zmian z zachowaniem wszystkich zasad wynikających z Rozporządzenia, a jednocześnie pokazuje jasno, że arbitralna decyzja Ministra o rozszerzeniu listy o dodatkowe czasopisma, niespełniające kryteriów rekomendacji przez KEN, podjęta została całkowicie wbrew tym zasadom. Zmieniony wykaz zrównał ze sobą czasopisma punktowane zgodnie z kryteriami określonymi w Rozporządzeniu oraz te, które otrzymały wysoką punktację bezpodstawnie, nie spełniając podstawowych – merytorycznych i formalnych – warunków kwalifikacji. W świetle tego decyzję Ministra uznajemy za błędną; wykaz w nowym, narzuconym kształcie traci bowiem miarodajność i wiarygodność, niwecząc efekty rzetelnej pracy kompetentnych zespołów eksperckich oraz Komisji Ewaluacji Nauki, a tym samym kompromitując nie tylko kryteria sporządzania wykazów, ale i cały system oceny osiągnięć naukowych. Taki stan rzeczy, szkodzący nauce polskiej, jest nie do zaakceptowania.

Podobnie jak Prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, Komitet Nauk o Sztuce PAN uważa, że rzetelna, uczciwa i profesjonalna ewaluacja osiągnięć naukowych musi dokonać się na podstawie listy czasopism rekomendowanych przez Komisję Ewaluacji Nauki, w trybie zgodnym z przepisami prawa.

 

Komitet Nauk o Sztuce PAN wyraża głęboki niepokój zapowiedziami represjonowania studentów i naukowców za wyznawane poglądy oraz uzależniania od nich wysokości przyznawanych środków na badania naukowe. Tego typu stwierdzenia, zwłaszcza jeśli płyną z ust Ministra Edukacji Narodowej i Nauki, naruszają zasady wolności nauki i swobody wypowiedzi, gwarantowane przez Konstytucję RP, oraz autonomię uczelni.

 

W związku z zapowiadanymi przez Ministra Edukacji Narodowej i Nauki zmianami w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz rozporządzeń z tą ustawą związanych Komitet Nauk o Sztuce PAN zwraca uwagę, że komitety naukowe Polskiej Akademii Nauk są pochodzącymi z wyborów reprezentantami środowisk naukowych, powołanymi między innymi do konsultowania aktów prawnych dotyczących nauki i szkolnictwa wyższego. Apelujemy zatem o włączenie komitetów do procesu opiniowania zapowiadanych zmian w ustawie oraz rozporządzeń z tą ustawą związanych, w tym zmian w zasadach ewaluacji i punktacji czasopism oraz wydawnictw naukowych.